خدمات فرهنگی و اجتماعی حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
لیلا احمدی خمینی[1]
گوشه ای از خدمات ماندگار فرهنگی و اجتماعی مرجع شیعه، حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در راستای ترویج معارف اهل بیت (علیهم السّلام) در این نگاشته به تصویر کشیده می شود و برای نیل به این مهم، به برخی ابتکارات و نوآوری ها، تألیفات، تدریس و سخنرانی ها، کنگره ها، فعالیت مبارزاتی معظم له با فرقه های مختلف، احداث و مشارکت در ساخت مراکز آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و خیریه، خدمات عام المنفعه و فعالیت در مناطق محروم، دفاتر، پایگاه اطلاع رسانی و شبکه ولایت اشاره می گردد.
گفتار اول: ضرورت و اهمیت خدمات فرهنگی و اجتماعی
توجه و نیکوکاری و خدمت رسانی به مردم به ویژه مؤمنان و صالحان نیازمند، از نقاط قوت دین مبین اسلام است. با نگاهی کوتاه به آیات، روایات و سیرۀ انبیا و اولیا روشن می گردد پس از انجام واجبات، هیچ امری مانند نیکی و خدمت به بندگان خداوند، سبب تقرب به درگاه الهی نیست.
قرآن کریم در پنج آیه با صراحت می فرماید: «اِنَّ الله یُحِبُّ المُحسِنینَ».[2] پیامبر اکرم (ص) فرمود: «الْخلقُ عِیالُ الله فَاحبُّ الْخلق الی الله من نَفَع عیالَ الله و ادْخل علی اهلِ بیْتٍ سُرُوراً؛[3] مردم عائله و جیره خواران خداوندند. محبوبترین آنها نزد خدا کسی است که سودش به عائله خدا برسد و خانوادهای را خوشحال کند».
انسان های بزرگ با تأسی به قرآن، سنت و سیرۀ انبیا و اولیا معصومین (ع) همواره در اندیشه دیگرانند و دل در گرو خدمت به مردم می نهند. عالمان دینی همواره در سمت جانشینی پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) از آغاز غیبت صغرای حضرت حجت (عجّل الله تعالی فرجه) تاکنون، با تحمّل سختی های فراوان با تفقّه در دین و رسیدن به مقام اجتهاد و تخلّق به اخلاق اسلامی توانسته اند پاسداران امین و مخلصی برای اسلام و تکیه گاه مورد اعتمادی برای پیروان مکتب اهل بیت (ع) باشند.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی نیز به عنوان یکی از پرچم داران حریم تشیع و تکیه گاه و پشتیبان شیعیان، افزون بر وظایف مرجعیت و مسئولیت های معنوی خویش، منشاء آثار و خدمات ارزشمند فراوانی در عرصه های گوناگون بوده اند. ایشان بر اساس احساس نیاز در مناطق مختلف به ویژه در مناطق محروم، اماکن و فضاهایی را تاسیس کرده اند تا علاوه بر رفع محرومیت ها و آسیب ها، مکتب شیعه و اسلام در داخل و خارج ایران توسعه و اعتلا یابد.
گفتنی است که بودجه این اماکن و بناها از محل اخذ وجوهات شرعی، تبرعات افراد خیر و نیکوکار و بدون هرگونه وابستگی به بودجه های دولتی تامین شده است.
گفتار دوم: ابتکارات و نوآوری های فرهنگی و اجتماعی
از آغازگران کارهای نو و ابتکاری در هر عصری، به نیکی یاد می شود، و همواره شهامت شروع یک کار مثبت ستودنی است. آیت الله العظمی مکارم شیرازی از طلایه داران ابتکارات و نوآوری های فرهنگی و اجتماعی است. از باب نمونه به چند مورد از این ابتکارات اشاره می گردد:
الف) مجله مکتب اسلام
آیت الله العظمی مکارم شیرازی در سال 1337 شمسی برای تغذیه فکری جوانان، به همراه گروهی از دانشمندان و فضلای حوزه علمیه قم و با مساعدت مالی گروهی از تجار نیکوکار، ماهنامه علمی و دینی درس هایی از مکتب اسلام را منتشر کرد. اولین شماره این مجله در آذر 1337ش منتشر شد. هدف این نشریه در شمارۀ اول این چنین اعلام شده است: «ما می خواهیم با استمداد از پیشگاه خداوند متعال، به سهم خود، مسلمانان را به نکات حساس تعلیمات اسلام آشنا و دورافتادگان را نزدیک و بیگانگان از اسلام را راهنمایی و ذخایر علمی اسلام را تا آنجا که وضع چنین نشریه ای اقتضا می کند معرفی و از اصول اسلام دفاع کنیم...».[4]
این مجله وقتى شروع به کار کرد که تقریباً هیچ مجله دینى قابل ملاحظه اى در سرتاسر مملکت منتشر نمى شد و طبعاً استقبال گسترده ای از آن شد. تیراژ مجله از یکى دو هزار نسخه شروع و مرتباً افزایش یافت و در مدت کوتاهی تیراژ آن از صدهزار هم تجاوز کرد و موج عظیمی در سراسر کشور از مدارس و دانشگاهها گرفته تا ادارات و بازار ایجاد کرد.
همه مقالات مجله در آغاز تأسیس، جنبه عقیدتى، تفسیرى، اخلاقى و روایى داشت. کمکم به موضوعات تحلیلی، اجتماعى و سیاسى نیز پرداخته شد و مفاسد اجتماعی به نقد کشید. مجله با قدرت و نفوذ زیادى که داشت، توانست به گونه ای مطبوعات اسلامی آن زمان را کنترل کند و تا حد زیادى در مقابل سخنان ناروا پاسخی مناسب ارائه دهد. به این ترتیب بُعد انتقادى و سیاسى مجله «مکتب اسلام» نقش مهمی در پیروزی انقلاب داشت.[5]
ب) جلسات پرسش و پاسخ قبل از انقلاب
آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دوران حکومت رژیم ستمشاهی با برقراری جلسات سخنرانی و پرسش و پاسخ در مناطق مختلف ایران به روشنگری و پاسخ به سؤالات و شبهات مشغول بودند؛ از جمله در سالهای 1330 تا 1332ش که تبلیغات مادی گراها در ایران اوج گرفته بود، ایشان جلسات نقدی برقرار کرد که حاصل آن انتشار کتاب مهم «فیلسوف نماها» شد. این کتاب توسط شهید مرتضی مطهری در اختیار جمعی از اساتید دانشگاه که مسئول انتخاب کتاب سال بودند، قرار گرفت و در سال 1333ش به عنوان کتاب سال انتخاب شد.
معظم له در سال 1341 در شهرهای تبریز و قم و از سال 1342 تا پیروزی انقلاب در نقاط مختلف کشور از جمله در شهر های آبادان، تهران، خرمشهر و جزیره خارک با برگزاری جلسات عمومی و دانشجویی به روشنگری و تبلیغ معارف اهل بیت (ع) می پرداخت.
رژیم پهلوی بارها برای معظم له محدودیت هایی ایجاد کرد؛ از جمله ممنوع القلم شدن در سال 1354 و تبعیدهای متعدد[6] در سال 1356ش، که هیچ کدام مانع حرکت ایشان نشد.[7]
ج) پاسخگویی به سؤالات شرعی در رادیو
یکی از عرصه های تبلیغ مسائل دینی و فرهنگ سازی اسلامی در دوره ما صدا و سیما است. در این میان، رادیو معارف به علت بهره گیری فراگیر از معارف دینی در راستای سیراب نمودن عطش مشتاقان به آموزه های اسلامی، جایگاه ویژهای در میان دیگر رسانه ها دارند.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی با عنایت و توجه به این مسأله، در برنامه های مختلف در رادیو معارف حضور دارند و با تبیین مباحث دینی به تحکیم اعتقادات جامعه و پاسخگویی به نیازهای جامعه دینی اهتمام می ورزند؛ از جمله ایشان سالهای متمادی است در قالب برنامۀ «زمزم احکام» به صورت روزانه سؤالات شرعی مقلدها را از طریق شبکه رادیوئی معارف پاسخ می دهند.
همچنین پخش مباحث تفسیری، فقهی و اصولی این مرجع عالی قدر از این رسانۀ دینی در تعمیق معارف اسلامی در بین آحاد جامعه به ویژه طلاب و روحانیون و علاقه مندان به مباحث حوزوی، نقش به سزایی ایفا کرده است.
بیشک حضور پربرکت آن فقیه و مفسر گرانقدر در این رسانه دینی به مثابۀ سرمایه ای بی بدیل برای رسانۀ ملی است که آثار و برکات بی نظیر آن در بسط و گسترش معارف اسلامی در جامعه انکار ناپذیر است.
گفتار سوم: ترویج معارف اهل بیت (علیهم السّلام)
الف) تألیفات
تألیفات آیت اللهالعظمی مكارم شیرازی به وسعت علوم اسلامی و در موضوعات مختلف قرآنی، تفسیری، فقهی، اصولی، اعتقادی و اخلاقی، معارف تشیع و تعالیم اهل بیت (ع) به رشتۀ تحریر درآمده است. برخی از كتب ایشان از قبیل کتب اعتقادی، در قالب پاسخ به شبهات روز بوده است؛ به گونه ای كه می توان گفت كتابهای معظم له، مطابق با مسائل روز نوشته شده است.
معظم له از آغاز دوران جوانى به تألیف کتاب در رشته هاى مختلف عقاید و معارف اسلامى و مسئله ولایت و سپس تفسیر و فقه و اصول پرداختند و یکى از مؤلفان بزرگ جهان اسلام محسوب مى شوند.
بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب از ایشان تا کنون به چاپ رسیده که برخی از آنها بیش از ۳۰ بار تجدید چاپ شده است. همچنین برخی از این آثار را به بیش از ۱۰ زبان زنده دنیا ترجمه کردهاند و در کشورهای گوناگون انتشار یافته است.
مهم ترین اثر قرآنی وی کتاب «تفسیر نمونه» در 27 جلد است که به چند زبان ترجمه شده و در اغلب خانه ها موجود است؛ زبان ساده در این اثر گرانسگ سبب شده تا برای عموم مردم قابل فهم باشد. این تفسیر، در کنار شرح و بسط آیات قرآن، به مسائل اجتماعی نیز می پردازد و برخی مطالب علمی نیز در آن بیان شده و به همین دلیل، در زمرۀ تفاسیر علمی محسوب می شود.
تفسیر نمونه به همراه تفسیر موضوعی پیام قرآن، باب تازهای در تفسیر قرآن گشود و کتب اعتقادی ایشان نیز به هنگام هجوم مکاتب باطله، پناهگاهی برای طلاب و دانشجویان است.
از جمله آثار مهم دیگر ایشان باید به «مفاتیح نوین» اشاره کرد که کوششی برای ذکر احادیث و منابع و مآخذ استفاده شده در مفاتیح الجنان است.
از جمله کتب فقهی ایشان می توان به این موارد اشاره کرد: «انوار الفقاهة» و «القواعد الفقهیة» و «انوار الاصول» و تعلیقات مستدل و مشروحی بر تمام «عروة الوثقی» که مکرر به چاپ رسیده است. رساله عملیه ایشان (توضیح المسائل) تاکنون بارها چاپ شده و این رساله به زبان عربی و اردو و ترکی آذری و انگلیسی نیز ترجمه و منتشر شده است.
همچنین این مرجع عالی قدر آثاری همچون استفتائات در سه جلد، اخلاق در قرآن، احکام عزاداری، ارتباط با ارواح، احکام خانواده و ده ها اثر گرانقدر دیگر را در کارنامه علمی خود به ثبت رسانده است.
گفتنی است علاوه بر تالیف کتب عربی به قلم ایشان، بسیاری از کتب معظم له به زبان های دیگر از جمله عربی، انگلیسی، اردو، آذربایجانی، روسی، فرانسوی و اسپانیولی ترجمه و چاپ شده است.
ب)جلسات درس و سخنرانی
آیت الله العظمی مکارم شیرازی در سال 1321ش در سن شانزده سالگی تدریس دروس مقدمات را در مدرسه آقا بابا خان شیراز شروع کرد. ایشان در سن 25 سالگی به تدریس رسائل، مکاسب و کفایه پرداخت و در سال 1340ش، بعد از فوت آیت الله العظمی بروجردی (رحمة الله علیه)، در سن سی و چهار سالگی تدریس خارج فقه و اصول را آغاز کرد.
گفتنی است معظم له بیش از شش دهه از عمر خود را صرف تربیت طلاب، فضلا و سربازان حضرت ولی عصر (عج) کرده است که برخی از آنان از اساتید برجسته حوزه های علمیه به شمار می روند. در واقع سال هاست كه درس خارج ایشان مورد استقبال طلاب است و بسیاری از كتب مهم فقهی را پس از تدریس به رشته تحریر درآورده اند.
ایشان باب های متعدد فقهی از جمله ولایت فقیه، نکاح، حج، دیات، حدود و تعزیرات، مضاربه، احکام شرکت، بیع، امربه معروف و نهی از منکر را تدریس کرده اند که این مباحث با عنوان «مجموعه کتب انوار الفقاهه» به چاپ رسیده است.
تدریس ایشان در علوم گوناگون با توجه به نیازهای حوزه ها صورت پذیرفته است. از این رو، سال هاست كه به تدریس تفسیر و نهج البلاغه روی آورده اند و در این گستره، شاگردان ممتازی تربیت و آثار فراوانی منتشر كردهاند كه از جمله آن می توان به تفسیر نمونه و گروه تدوین كنندۀ آن اشاره كرد.
در حال حاضر نیز درس خارج ایشان از جمله پرجمعیتترین و پر رونق ترین دروس حوزه علمیه قم و دیگر حوزه های علمیه شیعه به شمار می آید و بیش از دو هزار نفر از طلاب و فضلاى عالي قدر از محضر ایشان بهره مندند.
از ویژگی های درس ایشان می توان به بیان روان، دسته بندی و نتیجه گیری عالمانه، استفاده از مبانی فقهی و اصولی خود برای حل مسائل مستحدثه، توجه به سؤالات شاگردان و پاسخ مستدل و قانع کننده به آن ها اشاره کرد.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی همچنین در مدت سی سال چهار دوره دروس خارج اصول را به صورت کامل تدریس نمودند که تقریرات دوره چهارم آن توسط حجت الاسلام و المسلمین قدسی در سه مجلد با نام «انوار الاصول» تالیف شد و به چاپ رسید.[8]
گفتنی است، حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی هر ساله در ایام تابستان سفری تبلیغی به مشهد مقدس دارد. در مدت اقامت بیست روزه خود در مشهد مقدس، سخنرانی های متعدد در برنامه های روزانه ایشان به ویژه با مردم در حرم مطهر رضوی، به چشم می خورد.
هم چنین سخنرانی های ثابت معظم له برای مردم در حرم مطهر حضرت معصومه (س) و نیز بیانات معظم له در همایش ها، کنگره ها و نشست های علمی، از اهتمام معظم له به ارتباط مستقیم با مردم و نقشآفرینی موثر در ارائۀ راهکار برای رفع چالش های جامعه حکایت دارد.
ج)کنگرهها
آیت الله العظمی مکارم شیرازی همواره اوضاع داخلی و خارجی را به دقت رصد می کند و هر رویدادی مربوط به نظام یا اوضاع اجتماعی یا جنبش های اسلامی یا اوضاع عمومی جهان اسلام را کشف می نماید. برگزاری کنگره های عظیم جهانی، یکی از ابتکارات زمان شناسانه ایشان است.
1. کنگره جهانی مقابله با جریان های افراطی و تکفیری
حساسیت و مقابلۀ معظم له با جریان های افراطی و تکفیری در جهان اسلام منجر به تشکیل سلسله همایشهای «مقابله با جریانهای افراطی و تکفیری» شد که در آن علمای اسلام از سراسر جهان شرکت جستند. این گونه همایش ها، بازتاب بسیار مثبتی در منزوی کردن جریان های تکفیری و افراطی داشت. بهگونهای که دانشگاه الازهر تصمیم گرفت کنگرهای شبیه به آن برگزار کند.
برگزاری «کنگره جهانی جریانهای افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام» در سال 1392ش در واکنش به تحرکات جریان های تکفیری با حضور عالمانی از ۸۰ کشور جهان نمونهای از درایت و ابتکار زمان شناسانه معظم له در مقابله با جریانهای افراطی و تکفیری به شمار می آید.
معظم له در آن کنگره جهانی، گروه داعش را بهانهای در دست دشمنان دانست که با توسل به آن، اسلام را دین بربریت و خشونت می خوانند.
2. کنگره بینالمللی نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامی
آیت الله العظمی مکارم شیرازی تلاش برای فراهم آوردن مقدمات برگزاری این کنگره را در اقدامی نو با هدف معرفی خدمات علمی اهلبیت (ع) و شیعیان و معرفی آثار و تبیین نقش آنها در پیشرفت علوم اسلامی و شکوفایی تمدن اسلامی در سال 1395ش آغاز کرد.
این کنگره عظیم در تاریخ 20 و21 اردیبهشت سال 1397 ش در مرکز همایش های بین المللی رسول اعظم (ص) قم و حضور کم نظیر بیش از هزار اندیشمند و عالم مسلمان و دیگر ادیان داخلی و خارجی برگزار گردید و بیش از 500 رسانه داخلی و خارجی به پوشش خبری آن پرداختند. پس از برگزاری کنگره، میهمانان و شرکتکنندگان به دیدار مقام معظم رهبری (مدظله) رفتند و ایشان ضمن تاکید بر حرکت جدی برای پیشرفت علمی در همه علوم از دستاندرکاران و پدیدآورندگان این همایش، به ویژه از شخص حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی قدردانی کردند.
گفتار چهارم: مقابله با جریانهای التقاطی
در ظلمت تردیدها، انکارها و الحادها، رگههای نفوذ دشمن را چون دیدبانی هوشیار، پاییدن و از مکاتب مصنوع و التقاط های مرئی و نامرئی باخبر شدن، به بیداری و هوشمندی خدادادی و شهامت و شجاعتی خاص نیاز دارد که آیت الله العظمی مکارم به نحو شایسته از آن بهره مند است.
داستان مناظرۀ ایشان با مبلّغ بهائی ها در شیراز و نیز جریان مناظرۀ ایشان با خانقاه نشینان شیراز در سنین جوانی که منتهی به نوشتن کتاب «جلوۀ حق» شد و مورد تشویق حضرت آیت الله العظمی بروجردی قرار گرفت، اثبات کنندۀ این مدعاست. این کتاب به عنوان اولین اثر علمی ایشان در جواب تبلیغات صوفیه نگاشته شد که نقدی است بر افکار و دعاوی آنها و همچنین افشاکردن ضعف ها و انحرافات آنها به شیوه منطقی و علمی.
در سالهاى 1330 تا 1332ش که تبلیغات مادیون در ایران شدت گرفته بود، روحانیون احساس كردند كه هجوم مكاتب باطله و نشریات روزافزون افراد گمراه و ایادى بیگانه باهدف گمراه کردن جوانان رو به گسترش است. در این برهه از زمان، معظمله با درک وضعیت فکری جوانان در رژیم پهلوی، به توطئه های دشمنان برای ترویج تفکر التقاطی در بین طلاب و دانشجویان و رواج مارکسیسم و کمونیسم پی برد. کتاب «فیلسوف نماها» که در آن به نقد مارکسیسم و مواضع فیلسوفان مادیگرا پرداخت، از جمله تلاشهای ایشان برای خنثی نمودن این توطئه ها بود. این كتاب با استقبال عظیم جوانان و طبقه روشنفكر روبهرو شد و دستهاى از گمراهان در پرتو این كتاب از چنگال مكتب مادیگرى و ماتریالیسم رهایى یافتند. این كتاب بیش از سی مرتبه به چاپ رسید و به تصدیق اهل فن، كمتر كتابى این چنین جامع در تحلیل اصول فلسفى ماركسیست ها نگارش یافته است.[9]
هم چنین معظم له با تشکیل جلسات اعتقادی و مجمع علمی نجات نسل جوان، به شبهات موجود پاسخ می گفت و جوانان را به پیروی از مکتب قرآن و عترت تشویق می کرد.
حساسیت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مواجهه با افکار ناصحیح و قدرت جوابگویی ایشان به شبهات مختلف در این رابطه، شور و هیجانی در طلّاب جوان و دانشجویان به وجود آورده بود. جلسات شب های پنجشنبۀ ایشان با عنوان «انگیزۀ پیدایش مذاهب» سالها به طور مرتب تشکیل می شد و آثار و برکات زیادی داشت. ایشان در این راستا، شاگردان زیادی را برای پاسخگویی به شبهات تربیت کردند.
در حقیقت مرجعیّت معظم در احیای تفکّر دینی از پیشتازانی است که مکتب و معارف دینی را در خدمت پاسخگویی به شبهات نسل حاضر و حل مشکلات عصر نوین درآورده و به ثنویّت و دوگانگی «روشنفکری» و «دینداری» خاتمه داده است.
موسسه «دارالاعلام لمدرسه اهل البیت (ع)» با اشراف مرجعیت معظم و زیر نظر اساتید، صاحب نظران و محققان برجسته حوزه و با هدف شناخت و نقد افکار انحرافی وهابیت و جریانهای سلفی و دفاع و ترویج عقاید مذهب شیعه در سال 1388ش تأسیس شد و تنها مرجع و منبع علمی در زمینه شناخت و نقد وهابیت است.
گفتار پنجم: مجموعههای فرهنگی و اجتماعی
این گفتار ذیل عناوینِ مراکز آموزشی و پژوهشی، خدمات عام المنفعه، فعالیت در مناطق محروم، دفاتر و مرکز حفظ و نشر آثار به بررسی مجموعه های فرهنگی و اجتماعی می پردازد.
الف) مراکز آموزشی و پژوهشی
از الطاف خداوند به حضرت استاد، توفیق تاسیس مراکز آموزشی عمومی و تخصصی با موضوعات مختلف است. این مراکز به امور پژوهشی و فرهنگی نیز اشتغال دارند. برخی از این مراکز در ذیل خواهد آمد.
1. مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)
مدرسه مبارکه امیرالمؤمنین (ع) که در سال 1347 هـ.ش در شهر مقدس قم تاسیس شد، یکی از مهم ترین پایگاه های نشر علوم اسلامی قبل و بعد از انقلاب است.
این مدرسه، محل برگزاری دروس فقه و اصول، انجام مراسم مذهبی، اعیاد، وفیات معصومین (ع) و دیگر برنامه های دینی و فرهنگی است.
هم چنین این مدرسه به عنوان دفتر معظم له، محل دیدارهای مرجعیت و محل رجوع عامه مردم و پاسخگویی به مراجعات مردم است.
2. مدرسه امام حسن مجتبى (ع)
این مدرسه در سال 1361ش افتتاح گردید و تا سال 1375ش خوابگاه طلاب بود. پس از آن به عنوان یکی از مدارس علمیه مشغول به فعالیت شد.
ویژگی مهم این مدرسه موفق، اشراف دائمی و نظارت مشفقانه و بررسی هفتگی امورات مدرسه از سوی مرجعیت معظم است.
3. مدرسه عالی تخصصی فقه و اصول فقه امام حسین (ع)
این مدرسه در سال 1368ش تاسیس گردید و تا سال 1395ش محل استقرار مراکز تخصصی تفسیر و شیعه شناسی بود. سپس در سال 1396 ش مدرسه عالی تخصص فقه و اصول در این مکان با هدف توجه به نیازهای پژوهشی انقلاب اسلامی و پاسخگویی به مطالبات حکومت اسلامی از حوزه علمیه تاسیس شد.
هدف از تاسیس این مدرسه، پرورش طلاب و مجتهدان با «فقه اجتماعی» و «طراحی نظام های دینی با رویکرد فقه اجتماعی» است.
4. مدرسه علمیه امام سجاد (ع)
این مرکز در سال 1381ش با هدف گسترش فعالیت های تحقیقاتی و تربیت گروههای مختلف علمی و پژوهشی تاسیس شد.
5. حوزه بزرگ علمیه امام کاظم (ع)
با توجه به گسترش روزافزون طلاب در حوزه علمیه قم و کمبود فضای آموزشی مناسب برای طلاب و پرورش مجتهدان مبرز در حوزه علمیه، این مدرسه با همکاری خیرین و نیکوکاران، در سال 1394ش افتتاح شد. این مدرسه با ظرفیت تحصیل بیش از 2500 طلبه و 300 استاد در حال فعالیت است.
این حوزه در دو ساختمان امام رضا (ع) و ساختمان امام جواد (ع) شامل بخش های مختلف علمی و آموزشی، دروس آزاد و سطوح عالی، معاونت آموزش، معاونت پژوهش، معاونت فرهنگی، مرکز دارالقرآن و مرکز آموزش زبان های خارجی است. در بخش آموزشی، بیش از صد کلاس درس برای استفاده علمی، تحقیق، تدریس و تحصیل صدها طلبه و استاد وجود دارد و روزانه در رشته های مختلف علوم اسلامی، فقه، اصول، فلسفه، کلام، تفسیر، رجال، حدیث و ... کلاس درس توسط اساتید برجسته و مجرب برگزار می شود.
6. مرکز همایشهای بین المللی رسول اعظم (ص)
این مرکز در سال 1393 ش جنب حوزه علمیه امام کاظم (ع) و به عنوان یکی از موقوفات این حوزه و با هدف تامین مکانی فاخر برای برگزاری گردهمایی های مذهبی و بین المللی تأسیس شد.
7. مدرسه تخصصی فقه امام کاظم (ع)
مدرسه تخصصی فقه در سال 1394ش با هدف تربیت فضلای متدین، متخلق، زمان شناس، توانمند و آموزش اساتید، مدرسان و مربیان آموزشی و پژوهشی کارآمد، تأسیس شد.
8. مجتمع بزرگ علمی فرهنگی دارالولایه
این مجموعه عظیم با همت خیرین و نیکوکاران و با هدف پیوند میان مسائل عبادی و علمی در سال 1395ش، جنب مسجد مقدس جمکران تأسیس شد.
این مجتمع دارای بخش های مختلفی شامل مؤسسات و مراکز تخصصی تحت اشراف دفتر مرجعیت، خوابگاه طلاب با ظرفیت 400 طلبه، سالن غذاخوری و اتاق اساتید است.
9. موسسه دارالاعلام لمدرسة اهل البیت (ع)
این موسسه در سال 1388ش زیر نظر اساتید، صاحبنظران و محققین برجسته حوزه و با هدف شناخت و نقد افکار انحرافی وهابیت و جریانهای سلفی و دفاع و ترویج عقاید مذهب شیعه تأسیس شد و تنها مرجع و منبع علمی در زمینه شناخت و نقد وهابیت است.
این موسسه با توجه به نیازهای منطقه ای، در استانهای کردستان و فارس و خوزستان اقدام به تاسیس شعبه کرد.
معاونت آموزش موسسه، سالانه با هدف تربیت نیروی متخصص در زمینه نقد وهابیت، در حدود 50 طلبه را جذب می کند. معاونت پژوهش، کتابخانه «تخصصی نقد وهابیت و جریان های سلفی»، همچنین نشریات تخصصی «پژوهشنامه نقد وهابیت، سراج منیر» و مجله «سلفی پژوهی» در این موسسه فعال است.
10. مرکز آموزش تخصصی تفسیر و علوم قرآن
این مرکز قرآنی با توجه به ضرورت ترویج فرهنگ قرآنی و پاسخ گویی به نیازهای روزافزون جامعه و با هدف تربیت و پرورش طلاب و اساتید قرآن پژوه در زمینه تفسیر و علوم قرآن در سال 1370ش تأسیس شد. مرکز تفسیر، طی دورۀ آموزشی خود، مباحثی از تاریخ قرآن، علوم قرآن، تفسیر ترتیبی، تفسیر موضوعی، منتخب التفاسیر، تاریخ تفسیر، مقایسه قرآن و عهدین و ... را آموزش می دهد.
11. مرکز آموزش تخصصی شیعه شناسی
این مرکز تخصصی در سال 1387ش، با هدف احیا و ترویج فرهنگ تشیع در سطح جهان، دفاع از مذهب شیعه و پاسخ به شبهات معاندان، پرورش افراد متخصص در نشر فرهنگ ناب شیعی، معرفی نقش عالمان شیعه در گسترش معارف اسلامی و شیعی و تربیت اساتید و نخبگان کارآمد، تأسیس شد.
12. مدرسه علمیه دارالمبلغین مرحوم فلسفی (ره) (تهران)
آیت الله العظمی مکارم در سال 1382ش با هدف زنده نگهداشتن یاد و خدمات علمی و دینی خطیب توانا مرحوم فلسفی (ره) منزل ایشان در تهران را در سال 1382ش خریداری و نسبت به تجدید بنای آن اقدام کرد.
این مدرسه در سال 1385 با هدف تربیت مبلغ فعالیت خود را آغاز کرد.
13. حوزه علمیه مولی الموحدین (ع) (شیراز)
شهر شیراز همواره یکی از ارکان مذهبی کشور و پایگاه علم و تمدن اسلامی در دوره های مختلف بوده است و این حوزه با همین انگیزه در جوار حرم حضرت احمد بن موسی شاه چراغ (ع) با هدف حفظ این سابقه علمی و نیز پرورش استعدادها و ظرفیت هایی که در این شهر وجود دارد، تأسیس و سرانجام پس از سه سال فعالیت عمرانی با زیربنای 8000 مترمربع و در 6 طبقه و 40 کلاس در سال 1392 افتتاح شد.
14. مجتمع بزرگ علمی خاتم الانبیاء (ص) (شیراز)
این مجتمع چندمنظوره، در زمینی به وسعت 12500 مترمربع و به درخواست افراد متدین، توسط آیت الله العظمی مکارم در یکی از مناطق حساس و محروم شهر شیراز احداث شد. ساخت این مجتمع از سال 1379 ش آغاز و هر بخش آن پس از تکمیل، مرحله به مرحله طی سالیان مختلف به بهره برداری رسید. این مجتمع از قسمتهای زیر تشکیل شده است:
مدرسه علمیه برادران خاتم الانبیاء (ص)؛ مدرسه علمیه خواهران خاتم الانبیاء (ص) ؛ موسسه علوم قرآنی غدیر؛ دانشگاه جامع علمی کاربردی غدیر؛ دانشگاه مجازی علوم قرآن و حدیث غدیر؛ حوزه علوم اسلامی دانشگاهیان غدیر؛ کتابخانه بزرگ غدیر؛ مسجد خاتم الانبیاء (ص) ؛ ساختمان اقامتی اساتید میهمان و درمانگاه خاتم الانبیاء (ص) (شیراز).
از جمله مهمترین اهداف این مرکز ارائه استدلال منطقی پیرامون آموزه های شیعی و دفاع از آنها، واکاوی جامعه شناختی جهان تشیع و نوآوری در پژوهشهای شیعه شناسی با رویکرد مطالعات میان رشته ای به شمار می آید.
15. مجتمع بزرگ علمی ثامن الحجج (ع) (مشهدمقدس)
توجه ویژه مرجعیت معظم به توسعه و رشد مسائل علمی، فرهنگی، دینی و تربیتی در مناطق محروم کشور موجب شد تا با همیاری خیران و نیکوکاران در سال 1394ش احداث این مجتمع در منطقه حاشیه نشین شهرک شهید رجایی شهر مشهد آغاز شود. این مجتمع از بخشهای مختلف علمی، آموزشی و فرهنگی شامل حوزه علمیه، کتابخانه، مسجد و ساختمان اقامتی اساتید میهمان تشکیل شده است.
ب) خدمات عام المنفعه
1. زائرسرای امام صادق و امام باقر (ع) (مشهدمقدس)
زائرسرای امام صادق (ع) در سال 1374ش با متراژ 700 متر در نزدیکی حرم مطهر امام رضا (ع) با هدف رفع مشکل مهم اسکان زائرین حرم امام رضا (ع) در مشهد احداث شد. اما با توجه به افزایش روزافزون زائرین، تقاضا برای اسکان نیز افزایش یافت و طرح توسعه زائرسرا با نام امام باقر (ع) اجرا شد و این بخش در سال 1383ش با متراز 1500 متر و با 80 سوئیت کامل و امکانات رفاهی مناسب و به مجتمع امام صادق (ع) اضافه و افتتاح گردید. اکنون ساختمان آن در 6 طبقه دارای حسینیه، کتابخانهای با متراژ 600 متر و حدود 10000 جلد کتاب، با تمامی امکانات اقامتی، رفاهی و بهداشتی مشغول خدمت رسانی به عموم زائران است.
2. دارالشفای حضرت مهدی (عج) (قم، جمکران)
این مرکز درمانی جنب مسجد مقدس جمکران با هدف خدمت رسانی به عاشقان و زائران مسجد امام زمان (عج) احداث شد.
احداث این مرکز از سال 1385ش و با همکاری تولیت مسجد مقدس جمکران و افراد نیکوکار، در زمینی به مساحت 1750 مترمربع آغاز و در ادامه با اجرای طرح توسعه در زیربنای 3650 مترمربع و سه طبقه واقع در شبستان امام علی (ع) در سال 1394 افتتاح شد.
این مرکز بزرگ درمانی با امکانات مناسب پزشکی، مانند آمبولانس و تجهیزات به روز در دو شیفت آماده خدمت به مراجعه کنندگان است، همچنین بیش از 50 پزشک متخصص، فوق تخصص و تیمهای مجرب در بخشهای مختلف مشغول خدمت رسانی هستند.
3. فعالیت در مناطق محروم
آیت الله العظمی مکارم شیرازی، با هدف گسترش سبک زندگی دینی و با الگو گرفتن از ائمه اطهار (ع)، علاوه بر رشد معنوی مردم، به رشد رفاه مادی و توانمندسازی اقشار ضعیف در مناطق محروم، کیفیت بخشی به زندگی مردم و رفع فقر از چهره مناطق آسیبپذیر جامعه اسلامی نیز توجه ویژه داشته اند. ساخت اماکن عامالمنفعه، مذهبی، بهداشتی، پزشکی و ... در مناطق محروم را می توان در جهت این حمایت دانست.
همچنین با توجه به حجم زیاد مراجعات و درخواست های مردمی به دفتر، برای تمرکز این نوع فعالیت ها، بخشی با عنوان «رسیدگی به امور مناطق محروم» در سال 1386ش زیر نظر «معاونت فرهنگی» واقع در مدرسه امیرالمومنین (ع) قم تأسیس شد که روزانه دهها نامه و درخواست های گوناگون مردم را که از طریق بزرگان، معتمدین، علما و امامان جمعه مناطق محروم داخل و خارج کشور دریافت می شود بررسی می کنند و بعد از کسب اطمینان، با حفظ عزت نفس افراد، به این نیازها پاسخ می دهند.
اول- کمک به حادثه دیدگان حوادث و بلایای طبیعی
مرجعیت معظم، همواره طی سالیان اخیر ضمن هم دردی با مردم در زمان وقوع بلایای طبیعی، با توجه به ابعاد و وسعت خسارات، کمکهای نقدی و غیرنقدی خود را به صورت مستقیم یا به واسطه نهادهای مسئول مانند هلال احمر و ... به دست مردم حادثه دیده رسانده اند.
دوم- موسسه خیریه دینی ـ فرهنگی ناصری (اصفهان)
این موسسه در سال 1390 ش به شماره ثبت 3450 با حضور علما، روحانیون، اساتید حوزه و دانشگاه، بازاریان و خیرین محترم اصفهانی به منظور جامه عمل پوشاندن به فرمایش حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی تشکیل شد.
ایشان در تاریخ 8/9/1390 درباره تشکیل این موسسه این چنین مکتوب فرمودند: «تشکیل چنین خیریه ای برای نجات پیروان مکتب اهلبیت (ع) از اوجب واجبات است.» این موسسه برای فعالیت در مناطق تلفیقی شیعه و سنی استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان، خراسان جنوبی و خراسان شمالی و همچنین صدها شهر و روستا تاسیس و با حمایتهای مالی و فکری مرجعیت معظم از طریق «اجازه اخذ وجوهات» و «دریافت کفارات» در سه محور فرهنگی، عمرانی و معیشتی فعالیت می کند.
سوم- موسسه خیریه 110 مسجد و مدرسه
در سال 1379ش با تقارن دو عید غدیر در یک سال شمسی مرجعیت معظم به فکر انجام یک خدمت ماندگار افتاد تا 110 مسجد که به مقیاس حروف «ابجد»، با نام مقدس حضرت علی (ع) هماهنگ است را بنا نهد.
پس از تدوین طرح این موسسه و استقبال خیرین و افراد نیکوکار از آن، در تاریخ 28 خرداد 1385ش مؤسسه به صورت رسمی و با نام «مؤسسه خیریه فرهنگی 110 مسجد و مدرسه» به شماره 19771 و با هدف «انجام کلیه امور خیریه و عام المنفعه» در راستای نشر فرهنگ و معارف اسلامی به ویژه احیاء و ایجاد حداقل 110 مسجد و مدرسه و خانه عالم به ثبت رسید.
مؤسسه تاکنون موفق شده در مناطق بسیار محروم کشور بیش از 300 مسجد و مدرسه به نام های مبارک «الغدیر» یا «امیرالمؤمنین (ع)» احداث کند.
چهارم- مرکز حفظ و نشر آثار
کتاب و نشر، از مهم ترین عناصر فرهنگی در گسترش دین مبین اسلام و صیانت از آموزه های اصیل دینی است.
در طول تاریخ مردان بزرگی با زبان قلم، تحقیق و تالیف در احیاء آموزه های ناب شیعی، ارتقاء فرهنگ جوامع مسلمان و رهبری فکری مردم همت گماشته اند و در عصر حاضر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی یکی از پرچم داران صیانت از ارزشهای اسلامی و شیعی است. مرجعیت معظم با تاسیس مراکز انتشاراتی امام علی بن ابیطالب (ع) در سال 1353ش و انتشارات نسل جوان در سال 1344ش و موسسه تنظیم و نشر آثار در سال 1395ش آثار ماندگاری را به جهان اسلامی و جوامع بشری ارائه کرد.
آثار منتشره از ایشان بالغ بر 200 اثر است و بخشی از آنها به زبان های عربی، انگلیسی، اردو، چینی و روسی ترجمه شده است.
این آثار در موضوعات گوناگون قرآنی، تفسیری، فقهی، اصولی، اعتقادی و اخلاقی، معارف تشیع و تعالیم اهل بیت (ع) و خنثی سازی هجمه های جهانی علیه اسلام و دفاع معقول و مستدل در برابر شبیخون فرهنگی دشمنان اسلام تالیف گردید.
از مهم ترین برنامه های انجام شده در مرکز حفظ و نشر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تولید و نشر مجموعه آثار مکتوب و نرم افزاری مرجعیت در بیش از 230 جلد و بیش از 60 جلد آثار برگرفته؛
- ترجمه آثار به زبان های مختلف عربی، انگلیسی، آذربایجانی، روسی، تاجیکی، ازبکی، فرانسوی، پشتو و ...؛
- جمع آوری، طبقه بندی، حفظ، ترمیم و احیای مستمر اسناد و آثار مرجعیت؛
- تحقیق، پژوهش و تنظیم اسناد و آثار؛
- تهیه و نشر مجلات و نشریات به زبان های مختلف؛
- منبع یابی و مقابله دستخطها؛
- تدوین دانشنامه های موضوعی از آثار؛
- تهیه و انتشار مجموعه تقریرات درسها؛
- تعامل با مراکز و شخصیت های حوزوی و دانشگاهی و صاحب نظران داخلی و خارجی؛
حضور در نمایشگاههای فرهنگی داخلی و خارجی.
گفتار ششم: پایگاه اطلاع رسانی و شبکه ولایت
الف) پایگاه اطلاع رسانی و مرکز فناوری اطلاعات دفتر مرجعیت
پایگاه اطلاع رسانی با هدف تسهیل در ارتباط بین مرجعیت و مردم و مقلدها و انتشار و اطلاع رسانی اخبار و رویدادهای دفتر و دیدگاه های مرجعیت در مسائل مختلف دینی در سال 1378 ش به زبان فارسی راه اندازی شد و اکنون به زبانهای فارسی، عربی، انگلیسی، اردو، روسی، آذربایجانی، فرانسه و اسپانیولی مشغول به فعالیت است و عموم مردم می توانند با مراجعه به این پایگاه از آخرین فتاوا، آثار، اخبار، بیانیه ها و اندیشه های فقهی، تفسیری، اخلاقی و اعتقادی مرجعیت مطلع گردند. همچنین سایت های بلیغ نیوز، مکارم مدیا، مکارم الآثار، آئین رحمت، جامع المسائل و بیش از 120 کانال در فضای مجازی زیر نظر این مرکز مشغول به فعالیت هستند.
مرکز فناوری اطلاعات نیز در سال 1392ش تأسیس شد و با هدف آماده سازی بسترهای ارتباط مجازی با مقلدین در چهار بخش تولید سایت و فضای مجازی، تولید نرم افزار، تولید چند رسانه ای، پشتیبانی شبکه و سخت افزار با سایت دفتر و مجموعه های وابسته به دفتر همکاری می کند.
ب) موسسه جهانی و شبکه ماهوارهای ولایت
این شبکه به منظور مقابله با موج نفوذ افکار تفرقه آمیز علیه مکتب شیعه راهاندازی شد تا افزون بر بیان حقایق، سدّی در برابر شبکه های ضدشیعی باشد. در همین راستا موسسه جهانی ولایت در سال 1394ش تأسیس شد.
این موسسه که نهادی حوزوی، غیردولتی و غیرانتفاعی است در زمینه ترویج و اشاعه فرهنگ و هنر اصیل اسلامی، کمک به رفع نیازهای پژوهشی، آموزشی، فرهنگی و رسانه ای در زمینه قرآن و اهلبیت (ع) و پاسخگویی به شبهات و سؤالات و دفاع از اندیشه های متعالی اسلام، فعالیت می کند.
برخی از اهداف موسسه عبارتند از:
- بسط، نشرتبلیغ و توسعه اسلام و نشر معارف و فرهنگ مکتب اهلبیت (ع) با رویکرد عقلانی و منطقی با استفاده از رسانه های مختلف.
- تثبیت و تحکیم بنیانهای معرفتی و تقویت علمی مبانی نظری و دفاع از اندیشه های متعالی اسلام ناب.
- تعمیق، توسعه و نظریه پردازی در عرصه علوم، معارف و هنراسلامی به منظور تأمین نیازهای فکری و دینی جهان معاصر.
پاسخگویی به سؤالات و شبهات و دفاع منطقی از مبانی اسلام و مکتب اهلبیت (ع)
آسیب شناسی فرهنگ دینی و بسترسازی مناسب جهت رفع کاستی ها و پیرایش فرهنگ اسلامی از جمود و التقاط در مواجهه هوشمندانه با شرایط عینی و واقعی جامعه معاصر با رعایت مقتضیات زمان و با تأکید بر اصالت حوزوی.
تلاش در ایجاد وحدت، مودت و همدلی هرچه بیشتر بین مسلمانان با محوریت قرآن و اهلبیت (ع).
این موسسه، بر اساس اهداف و سیاست های کلان خود و همچنین نیازسنجی جهان اسلام، چهار شبکه ماهواره ای به زبان های فارسی، عربی، انگلیسی و هوساء (آفریقایی) را تأسیس کرد. پخش مجموعه شبکه های ولایت بر روی چندین ماهواره از جمله هاتبرد، نایلست، گالکسی، اوپتوس، حوزه گسترده ای از بینندگان در قاره های آسیا، آفریقا، اروپا، آمریکا و اقیانوسیه را پوشش می دهد. کلیه برنامه های شبکه، زیر نظر جمعی از دانشمندان و فضلای حوزه علمیه در قم و مشهد تهیه می شود و پخش آن از خارج کشور صورت می گیرد. این شبکه به منظور تولید برنامه های خود از 9 گروه علمی شامل گروه تفسیر و علوم قرآنی، گروه کلامی، گروه امامت و مهدویت، گروه معارف و اندیشه دینی، گروه خانواده، گروه تاریخ و سیره، گروه پاسخ به شبهات، گروه نهج البلاغه و گروه صحیفه سجادیه بهره می برد.
منابع
1. باقریان موحد، سید محمد باقر؛ موسوی نسب، سیدمحمد علی؛ کارنامه خدمت (معرفی مراکز آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، خیریه و عام المنفعه دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی)؛ قم: مدرسۀ امام علی بن ابیطالب (ع)، بیتا.
2. جزوه منتشر شده توسط مرکز حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی مکارم شیرازی.
3. علیان نژاد، میرزا باقر؛ از تبعید تا پیروزی (زندگینامه و مجموعه مقالات و مصاحبه های آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی)؛ تهران: شرکت انتشارات سوره مهر، 1392ش.
4. قدسی، احمد؛ حیات پربرکت؛ زندگی نامه آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ قم: انتشارات امام علی بن ابی طالب (ع)؛ 1391ش.
5. کلینی، محمد؛ کافی؛ تحقیق علی اکبر غفاری؛ تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1388ش.
6. MAKAREM.IR
تا کنون هیچ نظری برای این مطلب درج نشده است.