منظور از ذكر قلبيِ مؤثر، همان ذكر تصديقي و ايماني است كه باطل را از بین می برد؛ اما ذكر خطوري و تصوري با اشتغال به باطل و ابتلاي به خطا نيز سازگار است. پس آنچه مؤثر است، ايمان است نه علم.

علمای اخلاق براى «ذكر» سه مرحله برشمرده اند که شامل این موارد است: 1- «ذکر زبانی»؛ یعنی زبانش دائماً مشغول اذكار شرعى باشد، تا غفلت را از خود دور كند. 2- «ذکر قلبی»؛ یعنی دلش به ياد الطاف و نعمت و نقمت خدا باشد و مواظب باشد تا دلش نلغزد. 3- «ذکر عملی»؛ یعنی عملش براى خدا باشد طوری که هر كس ببيند متذكر خدا گردد.