آیین رحمت - معارف اسلامی و پاسخ به شبهات کلامی

زیارت پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) و شدّ رحال از دیدگاه فقهای مالکیه

محمد حسین اکرمی

مقدمه

فقهای امت زیارت قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) را چه با شدّ رحال باشد و چه بدون آن، مستحب یا واجب دانسته اند.[1] در ذیل کلمات برخی از فقهای مالکیه به اختصار آورده می‌شود:

1. مالک بن انس: به او قول به کراهت زیارت یا شدّ رحال نسبت داده شده که این انتساب افتراء و دروغی است که بر او بسته شده است. مالک چنین حرفی نزده؛ بلکه گفته: من کراهت دارم از به کار بردن لفظ زیارت برای «بیت الحرام» و کراهت دارم از این که مردم می‌گویند: پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) را زیارت کردم.[2]

محمد بن رشد در بیان مقصود مالک از این حرف چنین می‌گوید: چون کلمه زیارت در مورد مردگان استعمال می‌شد، مالک کراهت داشت که مثل این گونه تعابیر در مورد پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) به کار رود؛ همانگونه که خوش نداشت «ایام تشریق» به کار برده شود و دوست داشت که طبق تعبیر قرآن «ایام معدودات» گفته شود. از به کار بردن کلمه «عتمه» هم کراهت داشت و به جای آن «عشاء الاخیرة» را به کار می‌برد. به جای «طواف الزیارة» «افاضه» را استعمال می‌کرد.[3]

عبد الحق از عمران مالكی چنین نقل کرده: مالک کراهت داشت از گفتن این جمله که ما قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) را زیارت کردیم؛ چون زیارت یک امر جایزی است و هر کسی بخواهد آن را انجام می‌دهد و اگر هم بخواهد انجام نمی‌دهد ولی زیارت قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) واجب است؛ یعنی از سنت‌ها و سیره‌های واجب می‌باشد و پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) شأنش برتر و بالاتر از آن است که این تعبیر در مورد او به کار رود.[4]

2. قاضی عیاض كه يكی از ائمه‌ی مالکیه می‌باشد در مورد زیارت قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) چنین می‌گوید: زیارت قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) سنتی است از سنت های مسلمانان که مورد اجماع می‌باشد و فضیلتی است که نسبت به آن ترغیب صورت گرفته است.[5]

3. عبد الرحمن بن القاسم(م191) از شاگردان مالک بن انس روش اهل مدينه را اینگونه بیان کرده که وقتی آنها وارد مدینه می شدند یا قصد خارج شدن از آن را داشتند، نزد قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) می‌آمدند و سلام می‌ کردند. ابو الوليد الباجي گفته: فرقی که اهل مدینه با بیگانگان داشتند این بود که بیگانگان به قصد قبر می‌آمدند.[6]

4. ابو محمد عبد الکریم بن عطاء الله در کتاب مناسک چنین آورده: هنگامی که حج و عمره به پایان رسید، چیزی که باقی می‌ماند این است که برای سلام بر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) و دعا نمودن در نزد او، به سمت مسجد او بیایی.[7]

5. در كتاب نوادر ابن ابي زيد در آداب زيارت چنين آمده: زائر نزد قبور شهدای احد بیاید و بر آنان سلام کند؛ همانگونه که بر قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) و ابوبکر و عمر سلام می‌فرستد.[8]

همان طوری که ملاحظه نمودید، از باب مشت نمونه‌ی خروار، سخنان و فتاوای علماء و فقهای مالکیه در بالا نقل شد و از مجموع آن به دست می‌آید که زیارت قبر پیامبر(صلی الله علیه واله وسلم) و شدّ رحال به قصد زیارت جزء سیره‌ مسلمانان بوده است و از نظر فقهی مستحب می‌باشد.