آیین رحمت - معارف اسلامی و پاسخ به شبهات کلامی

آثار مثبت «سخاوت» در زندگى فردى و اجتماعى انسان كه با تجربه ثابت شده و يا در احاديث اسلامى به آن اشاره گرديده است، بسيار زياد است؛ از جمله: ۱. «سخاوت» محبّت دوست و دشمن را جلب مى كند و بر عدد دوستان مى افزايد و از دشمنان مى كاهد. ۲. «سخاوت» پوششى براى عيوب انسان هاست و به اين ترتيب، آبروى انسان را حفظ مى كند. ۳. «سخاوت» بر عقل و خرد انسان نیز مى افزايد. ۴. «سخاوت» فاصله طبقاتى جامعه را كم می کند و پيوندهاى اجتماعى را محكم مى سازد. ۵. «سخاوت» مدافعان انسان را زياد مى كند و آبروى او را محفوظ مى دارد و دشمنان و بدخواهان را عقب مى راند.

آثار مثبت «سخاوت» در زندگى فردى و اجتماعى انسان كه با تجربه ثابت شده و يا در احاديث اسلامى به آن اشاره گرديده است، بسيار زياد است؛ از جمله:

۱. از روايات متعددى استفاده مى شود و تجربيات روزانه نيز آن را تأييد مى كند كه «سخاوت» محبّت دوست و دشمن را جلب مى كند و بر عدد دوستان مى افزايد و از دشمنان مى كاهد.

۲. همان طور که در یکی از احادیث بخش گذشته نیز بیان شد، «سخاوت» پوششى براى عيوب انسان هاست و به اين ترتيب، آبروى انسان را حفظ مى كند.

۳. «سخاوت» در عين اينكه ثمره درخت عقل است، بر عقل و خرد انسان نیز مى افزايد. عقل آدمی حکم می کند که دليلى ندارد كه انسان با زحمت زياد اموال فراوانى تهيّه كند و آن را براى بازماندگان بگذارد و خودش به وسيله آن، جلب ثواب و كسب آبرو نكند. از سوى ديگر انسان بهره مند از فضیلت «سخاوت» می تواند گروهى از انديشمندان را گرد خود جمع کند و آنها مى توانند بر فكر و عقل و دانش او بيافزايند.

۴. «سخاوت» فاصله طبقاتى جامعه را كم مى كند و از اين طريق ناهنجاری هاى ناشى از فاصله طبقاتى را از بين مى برد و يا كاهش مى دهد. آتش كينه هاى محرومان را خاموش مى كند و حسّ انتقام جويى را در آنان تضعيف مى نمايد و از اين طريق پيوندهاى اجتماعى را محكم مى سازد.

۵. «سخاوت» مدافعان انسان را زياد مى كند و آبروى او را محفوظ مى دارد و دشمنان و بدخواهان را عقب مى راند. اميرمؤمنان عليه السّلام در اين باره مى فرمايند: «الْجُودُ حَارِسُ الْأَعْرَاضِ؛[1] جود و بخشش آبروى انسان را حفظ مى كند».

۶. جود و «سخاوت» آثار معنوى فوق العاده اى نيز دارد به همين دليل از صفات انبيا شمرده شده و همان گونه كه در روايات گذشته خوانديم حتى اگر اين فضيلت در افراد بى ايمان باشد، به حال آنها مفيد و سودمند است.

در حديثى آمده است كه خداوند متعال به حضرت موسى عليه السّلام وحى نمود: «لَا تَقْتُلِ السَّامِرِيَّ فَإِنَّهُ سَخِيٌّ؛[2] سامرى را به قتل مرسان، زيرا او مرد سخاوتمندى است». درست است كه سامرى منشأ فساد عظيمى در بنى اسرائيل شد و آيين بت پرستى را در ميان آنها پايه نهاد و در انتها نيز زندگى را با خفّت و ذلّت و حقارت گذراند، ولى با اين همه به حضرت موسى عليه السّلام وحى رسيد كه خون او را به خاطر سخاوتش نريزد. از رسول خدا عليه السّلام نقل شده است كه به فرزند حاتم طائى به نام «عُدَىْ» فرمود: «إِنَّ اللَّهَ دَفَعَ عَنْ أَبِيكَ الْعَذَابَ الشَّدِيدَ لِسَخَاءِ نَفْسِهِ؛[3] خداوند عذاب شديد را از پدرت به خاطر سخاوتش برداشت».[4]

منابع:

اخلاق در قرآن