آیین رحمت - معارف اسلامی و پاسخ به شبهات کلامی

در احاديث اسلامى روايات تكان دهنده اى درباره «بُخل» ديده مى شود؛ روایاتی که همه نشان دهنده مذموم بودن این رذیله اخلاقی در آموزه های اسلام است؛ مثل: ۱. رسول خدا (ص) در حديثى مى فرمايند: «الْبَخِيلُ بَعِيدٌ مِنَ اللَّهِ بَعِيدٌ مِنَ النَّاسِ بَعِيدٌ مِنَ الْجَنَّةِ وَ قَرِيبٌ مِنَ النَّارِ؛ بخيل از خدا دور است. از مردم نيز دور است. از بهشت نیز دور است و به آتش دوزخ نزديك است». 2. از امام صادق (ص) نیز نقل شده كه فرمود: «جَاهِلٌ سَخِيٌّ، أَفْضَلُ مِنْ نَاسِكٍ بَخِيلٍ؛ نادانِ سخاوتمند، از عابدِ بخیل بهتر است». 3. در روايتی از امام هادى (ص) مى خوانيم كه فرمود: «الْبُخلُ أَذَمُّ الْأَخْلَاقِ؛ بُخل مذموم ترين اخلاق رذيله است».

در احاديث اسلامى روايات تكان دهنده اى درباره «بُخل» ديده مى شود؛ روایاتی که همه نشان دهنده مذموم بودن این رذیله اخلاقی در آموزه های اسلام است. چند مورد از این روایات عبارت اند از:

۱. رسول خدا صلّى الله عليه و آله در حديثى مى فرمايند: «الْبَخِيلُ بَعِيدٌ مِنَ اللَّهِ بَعِيدٌ مِنَ النَّاسِ بَعِيدٌ مِنَ الْجَنَّةِ وَ قَرِيبٌ مِنَ النَّارِ؛[1] بخيل از خدا دور است. از مردم نيز دور است. از بهشت نیز دور است و به آتش دوزخ نزديك است».

۲. امام اميرمؤمنان على عليه السّلام در حديثى مى فرمايند: «النَّظَرُ إِلَى الْبَخِيلِ، يُقْسِي الْقَلْبَ؛[2] نگاه كردن به بخيل، انسان را سنگدل مى كند». اين تعبير نشان مى دهد كه باطن بخيلان آن قدر تاريك و آلوده است، كه بازتاب آن در چهره آنان، سبب سنگدلى نگاه كننده مى شود.

۳. پيامبر صلّى الله عليه و آله، در حديث ديگرى مى فرمايند: «لَا يَجْتَمِعُ الشُّحُّ وَ الْإِيمَانُ فِي قَلْبِ عَبْدٍ أَبَداً؛[3] بُخل و حرص هیچ گاه با ايمان در قلب يك بنده جمع نمى شود». یعنی آنجا كه پاى حرص و «بُخل» در ميان آيد، ايمان از آنجا رخت بر مى بندد.

4. نقل شده است كه يكى از ياران پيامبر اكرم صلّى الله عليه و آله در جهاد شهيد شد. زنى از آشنايانش براى او مى گريست و نوحه می کرد. پيامبر صلّى الله عليه و آله او را از این مرثیه سرایی و نوحه خوانی نهی کرد زیرا: «فَلَعَلَّهُ كَانَ يَبُخل بِمَا لَا يَضُرُّهُ وَ يَقُولُ فِيمَا لَا يَعْنِيهِ؛[4] شاید او از چیزی که زیانی به او نمی رساند، بُخل می ورزید و درباره چیزی که به او مربوط نبود، سخن می گفت». اين حديث نشان مى دهد كه سخنان بيهوده و بُخل سبب مى شوند كه بزرگ ترين افتخار يك انسان، يعنى «شهادت» كمرنگ يا بى رنگ شود.

5. از امام صادق علیه السّلام نیز نقل شده كه فرمود: «جَاهِلٌ سَخِيٌّ، أَفْضَلُ مِنْ نَاسِكٍ بَخِيلٍ؛[5] نادانِ سخاوتمند، از عابدِ بخیل بهتر است». اين حديث بيانگر آن است كه «بُخل» آثار عبادت اهل مناسک را نيز از ميان مى برد.

6. از امام باقر علیه السّلام نقل شده كه فرمود: «الْمُوبِقَاتُ ثَلَاثٌ: شُحٌّ مُطَاعٌ وَ هَوًى مُتَّبَعٌ وَ إِعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ؛[6] سه چيز باعث هلاكت است: بُخل و حرصى كه انسان از آن اطاعت كند و هواى نفسى كه از آن تبعيت نمايد و خودپسندى انسان نسبت به خويش».[7]

۷. پيامبر گرامى اسلام صلّى الله عليه و آله فرمودند: «تَقُولُ لِلْغَنِيِّ يَا مَنْ وَهَبَهُ اللَّهُ دُنْيَا كَثِيرَةً وَاسِعَةً فَيْضاً وَ سَأَلَهُ الْحَقِيرَ الْيَسِيرَ قَرْضاً فَأَبَى إِلَّا بُخلا فَتَزْدَرِدُه‏؛[8] [آتش جهنّم] به ثروتمند بخيل مى گويد اى كسى كه خداوند در دنيا به زندگی ات وسعت داد و در جواب شخص نيازمندى كه كمك كوچكى از تو خواست او را رد كردى و خواسته اش را بر اثر بُخلت عملى نكردى! سپس او را مى بلعد».

۸. در روايتی از امام هادى عليه السّلام مى خوانيم كه فرمود: «الْبُخلُ أَذَمُّ الْأَخْلَاقِ؛[9] بُخل مذموم ترين اخلاق رذيله است». طبق اين حديث در ميان صفات زشت و رذيله كثيف تر از بُخل يافت نمى شود. به همین دلیل نه تنها تك تك مسلمانان نبايد افراد بخيلى باشند، كه جامعه اسلامى نيز نبايد جامعه بخيلى باشد.[10]

منابع:

1. اخلاق در قرآن

2. سوگندهاى پر بار قرآن