شجاعت و ترس و نمودهای آن در آیات قرآن / جُبن و ترس در روايات اسلامى / درس هایی از شجاعت در فرمایش ها و سیره اهل بیت / ترس معقول و نامعقول / آثار منفى جُبن و ترس در زندگى فردى و اجتماعى / ريشه هاى جبن / راه های درمان جُبن و پيشگيرى از آن / جمع بندی
مسأله جهاد در احكام اسلامى جايگاه خاصّى دارد. در حقيقت يك آيين ثابت و پيشرو كه رسالت جهانى دارد، بدون داشتن چنين دستورى تكميل نخواهد شد. معناى خاصّ و اصطلاح فقهى آن، كوشش نظامى و مسلّحانه، براى حفظ و پيشرفت آيين حقّ است. مسأله حفظ موجوديّت نظام خداپرستى و آيين حق و عدالت و حفظ افتخارات اصيل و واقعى، روشن ترين هدف جهاد اسلامى است. هنگامى كه حاكميّت ملّى جامعه اسلامى، و استقلال و كيان آنها در برابر دشمنان، به خطر بيافتد، موظّفند بپاخاسته و تا آخرين نفس از خود دفاع كنند.
در آيات و روايات اسلامى تعبيرى به عنوان «اسماء حسنى» ديده مى شود كه در قرآن به صورت سربسته و در اخبار به طور مشروح آمده است. اين اسماء همگى بيانگر صفات خداست. با توجّه به اينكه همه نامها و صفات او نيك است، انتخاب اين عنوان بيانگر اين حقيقت است كه اين دسته از نام ها داراى اهميّت ويژه اى است. از مجموع آيات قرآن به خوبى استفاده مى شود كه اسماءِ حسنى اشاره به صفات جمال و جلال ويژه حق است كه هر كدام از كمال مخصوص يا نفى نقصى حكايت مى كند، و تنها يك نام گذارى ساده و معمولى نيست.
«امنيّت» از شاخص هاى رشد و توسعه شمرده شده است. جامعه ناامن به طور طبيعى جامعه اى توسعه نيافته است كه به سبب ناامنى، ديگر عوامل رشد و توسعه را نيز از دست مى دهد. در چنين جامعه اى سرمايه گذارى، توليد و تجارت، راه اندازى كارخانه هاى صنعتى و مانند آن بى رونق خواهد بود. همچنين ناامنى، فرار سرمايه ها و مغزها را در پى دارد كه نتيجه آن فقر و عقب ماندگى است. هر گاه امنيّت از ميان برود، ساير مسائل رفاهى و مواهب مادى و معنوى نيز به خطر خواهد افتاد، در يك محيط ناامن، نه اطاعت خدا مقدور است و نه زندگى توام با سربلندى و آسودگى فكر، و نه تلاش و كوشش و جهاد براى پيشبرد هدف هاى اجتماعى. به عبارتی نه دين و نه دنيا بدون «امنيّت در محيط»، تأمين نمى شود.
بالاتر از نعمت چيست؟ / حقيقت مرگ؟ / پيروزی با اهل عفو است، يا اهل انتقام؟ / در مذمّت بُخل / شکيبايی يا بی تابی؟ / توبه «نصوح» يعنى چه؟ / جاهل اسير زبان خويش است / مقام دانشمند / اهمیت دورانديشی / از افراد بى شخصيت بترس! / دنيا بازار تجارت است
انتقام و عفو؛ مفهوم شناسی / عفو و انتقام در آیات قرآن / عفو و انتقام در روايات اسلامى / نمونه هایی از عفو در سيره اهل بيت عليهم السّلام / آثار و ثمرات عفو و گذشت / جایگاه عفو؛ مسائل شخصی یا عمومی؟ / راه های درمان انتقام جويى و كسب فضيلت عفو
حسد و خیرخواهی؛ مروری کوتاه بر معنا و ماهیّت / مثال ها و آثار مخرّب حسد در آیات قرآن / حسد در روایات اسلامی / آثار سوء حسد برای ایمان و سرنوشت اخروی انسان / پیامدهای بیمارگونه حسد بر اخلاق، روح، روان و سلامت آدمی / آثار سوء اجتماعی حسد / تفاوت «حسد» با «غبطه» / انگيزه هاى حسد / نشانه هاى حسد / مراتب حسد / درمان حسد / نصح و خيرخواهى
پايه حكومت اسلامى بر صلح و صفا و دوستى است. قرآن مجيد آن را به عنوان يك اصل در همه جا شناخته است؛ در مورد بيگانگان، و در مورد دوستان و حتّى در درون خانه و خانواده و آحاد مردم. قرآن اگر موجباتى براى تحميل جنگ پيش نيايد، هرگز جنگ را تصويب نمى كند. ولى اين به آن معنا نيست كه مسلمانان آمادگى جنگى خود را از دست بدهند، تا دشمن تشويق به تهاجم گردد. نيز به آن معنا نيست كه صلح ذليلانه و از موضع ضعف را بپذیرند. چراكه اين هر دو از عوامل جنگ است؛ نه صلح ريشه دار و عادلانه.
مقدمه / معنای حلم / معنای غضب / حلم و غضب در قرآن / اهمیت حلم و بردباری در روایات / غضب در روايات اسلامى / سرچشمه ها و انگیزه های حلم و بردباری / اسباب و انگيزه هاى غضب / آثار حلم و بردباری / كارآیى و نقش بردبارى / پاسخ به یک سؤال / پیامدها و آثار ویرانگر غضب / درمان غضب / غضبِ مثبت و ستوده / جمع بندی
گاهی در جامعه مواردى پيش مى آيد كه اگر با حسن ظنّ با آن برخورد شود و اقدام به تجسّس نكنند و اسرار نهانى آشكار نشود، خطراتى براى جامعه اسلامى به وجود مى آيد؛ خواه اين خطر، توطئه اى باشد از سوى منافقان داخلى، يا نقشه هاى شومى از سوى دشمنان خارج كه به دست مزدورانشان در داخل انجام مى گيرد.
در چنين مواردى بايد حسن ظنّ را كنار گذاشت و با سوء ظن به مسائل نگريست و براى حفظ اهداف مهم تر و والاتر به تجسّس پرداخت. اين همان فلسفه تشكيل دستگاه هاى اطّلاعاتى و ضدّ اطلاعاتى است؛ فلسفه اى است معقول و منطقى و موافق عقل و شرع. هرچند دنيا پرستان و دولت هاى خودكامه و استكبارى از آن سوء استفاده كرده و مى كنند، ولى سوء استفاده آنها هرگز از منطقى بودن اصل موضوع نمى كاهد و ضرورى بودنش را زير سؤال نمى برد. درست است كه اين كار سرمايه گذارى وسيعى را مى طلبد، ولى با توجّه به اينكه گاه سرمايه هاى كمى در اين راه سبب پيشگيرى از سرمايه گذارى هاى كلان در زمينه هاى نظامى و سياسى و اقتصادى يا سبب پيشگيرى از ضايعات وسيع مى شود، هرگونه سرمايه گذارى در اين راه مقرون به صرفه است.
