آیین رحمت - معارف اسلامی و پاسخ به شبهات کلامی

در منابع شيعه و اهل سنّت احاديث فراوانى در مورد تواضع به چشم مى خورد كه بعضى درباره اهميّت تواضع است، بعضى درباره نشانه ها و آثار متواضعان و برخی نیز درباره ثمره تواضع و حد و آداب آن. به عنوان مثال رسول خدا (ص) می فرمايد: «مَا لِي لَا أَرَى عَلَيْكُمْ حَلَاوَةَ الْعِبَادَةِ؟! قَالُوا: وَ مَا حَلَاوَةُ الْعِبَادَةِ؟ قَالَ: التَّوَاضُعُ؛ چه مى شود كه شيرينى عبادت را در شما نمى بينم؟! عرض كردند: شيرينى عبادت چيست؟ فرمود: تواضع است». ناگفته پيداست حقيقت عبادت، نهايت خضوع در برابر پروردگار است. كسى كه شيرينى خضوع و تواضع در برابر خدا را دريابد در برابر خلق خدا نيز متواضع است.

در منابع شيعه و اهل سنّت احاديث فراوانى در مورد تواضع به چشم مى خورد كه بعضى درباره اهميّت تواضع است، بعضى درباره نشانه ها و آثار متواضعان و برخی نیز درباره ثمره تواضع و حد و آداب آن.

در اهميّت تواضع تعبيرات بسيار جالبى در روايات آمد است؛ در حديثى از رسول خدا صلّى الله عليه و آله مى خوانيم: «مَا لِي لَا أَرَى عَلَيْكُمْ حَلَاوَةَ الْعِبَادَةِ؟! قَالُوا: وَ مَا حَلَاوَةُ الْعِبَادَةِ؟ قَالَ: التَّوَاضُعُ؛[1] چه مى شود كه شيرينى عبادت را در شما نمى بينم؟! عرض كردند: شيرينى عبادت چيست؟ فرمود: تواضع است». ناگفته پيداست حقيقت عبادت، نهايت خضوع در برابر پروردگار است. كسى كه شيرينى خضوع و تواضع در برابر خدا را دريابد در برابر خلق خدا نيز متواضع است.

از آن حضرت همچنین درباره مقام و مرتبه اشخاص متواضع نزد خداوند این روایت نیز وارد شده است که: «يُبَاهِي اللَّهُ تَعَالَى الْمَلَائِكَةَ بِخَمْسَةٍ: بِالْمُجَاهِدِينَ وَ الْفُقَرَاءِ الَّذِينَ يَتَوَاضَعُونَ لِلَّهِ تَعَالَى وَ الْغَنِيِّ الَّذِي يُعْطِي الْفُقَرَاءَ كَثِيراً وَ لايَمُنُّ عَلَيْهِمْ وَ رَجُلٍ يَبْكِي فِي خَلْوَةٍ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛[2] خداوند بر پنج دسته از انسانها به فرشتگان مباهات مى كند: مجاهدان [راه خدا]، فقرا [و نيازمندانى كه دين خود را به دنيا نمى فروشند]، و آنها كه به خاطر خدا تواضع مى كنند، و ثروتمندانى كه بى منّت به مستمندان كمك مى نمايند، و كسى كه در خلوت از خوف خدا گريه مى كند».

 در حديث ديگرى از اميرمؤمنان عليه السّلام آمده است: «عَلَيْكَ بِالتَّوَاضُعِ، فَإِنَّهُ مِنْ أَعْظَمِ الْعِبَادَةِ؛[3] بر تو باد به تواضع  کردن، كه از برترين عبادات است». از امام حسن عسكرى عليه السّلام نیز نقل شده است كه فرمود: «التَّوَاضُعُ نِعْمَةٌ لَايُحْسَدُ عَلَيْهَا؛[4] تواضع نعمتى است كه سبب حسادت ديگران نمى شود». معمولًا هر نعمتى نصيب انسان مى شود مزاحمت ‏هاى حسودان افزوده مى گردد و گاه اين حسادت چنان فضاى زندگى را تنگ مى كند كه زندگى بر صاحب نعمت مشكل مى شود. ولى تواضع از اين قاعده كلّى مستثنى است؛ نعمتى است كه حسادت حسودان را برنمى انگيزد.[5]

منبع: اخلاق در قرآن